اسکن پرفیوژن قلب |  راهنمای تفسیر نتایج، هزینه و عوارض آن

آخرین به‌روزرسانی در 30 ژوئن 2026 توسط مائده علی شیر

اسکن پرفیوژن قلب یا MPI که در میان بیماران با نام ‌های اسکن هسته‌ای قلب یا اسکن خون‌رسانی قلب نیز شناخته می‌شود، یک روش تصویربرداری تشخیصی غیرتهاجمی است. این تست برای ارزیابی میزان و کیفیت جریان خون به عضله قلب (میوکارد) در دو حالت استراحت و استرس فیزیکی یا دارویی انجام می‌شود. برخلاف آنژیوگرافی که صرفاً آناتومی و ساختار فیزیکی عروق کرونر را نشان می‌دهد، اسکن پرفیوژن قلب با استفاده از تزریق مقادیر ایمن ماده رادیو اکتیو، اثرات همودینامیک بیماری‌های عروق کرونر را به تصویر می‌کشد.

اسکن قلب با ماده رادیواکتیو مشخص می‌کند که آیا ایسکمی (کاهش خون‌رسانی) در بافت قلب وجود دارد یا خیر، و وسعت این آسیب چقدر است. نتایج این اسکن نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب مسیر درمان، از جمله درمان دارویی، آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پاس (CABG) ایفا می‌کند.

اسکن پرفیوژن قلب یکی از روش‌های پیشرفته تصویربرداری پزشکی است، اما با آنژیوگرافی یا همان عکس رنگی قلب تفاوت‌های مهمی دارد. اگر می‌خواهید بدانید عکس رنگی قلب چگونه انجام می‌شود و چه کاربردی دارد، مطالعه مقاله «عکس رنگی قلب چطور گرفته می‌شود؟» می‌تواند برای شما مفید باشد.

کاربردهای بالینی اسکن هسته ای قلب

پزشکان متخصص قلب و عروق بر اساس گایدلاین‌های معتبر جهانی (مانند پروتکل ‌های Cleveland Clinic و انجمن قلب آمریکا) اسکن پرفیوژن قلب را برای ارزیابی موارد زیر تجویز می‌کنند:

• تشخیص گرفتگی عروق کرونر (CAD): شناسایی دقیق رگ‌های مسدود یا دارای تنگی که مانع رسیدن خون کافی به عضله قلب می‌شوند.
• بررسی زنده بودن بافت قلب: در بیمارانی که سابقه سکته قلبی (انفارکتوس) دارند، این اسکن مشخص می‌کند که آیا بافت آسیب‌دیده زنده است  و ارزش انجام جراحی بای‌پاس را دارد، یا بافت کاملاً مرده (اسکار) است.
• ارزیابی دردهای قفسه سینه: بررسی علت دردهایی که در تست‌های اولیه مانند نوار قلب (ECG) یا تست ورزش تشخیص داده نشده‌اند.
• تعیین پیش‌آگهی و ارزیابی ریسک قبل از جراحی: بررسی خطرات احتمالی قلبی پیش از انجام جراحی‌های بزرگ غیرقلبی.
• بررسی عملکرد میکروواسکولار: در مواردی که عروق اصلی باز هستند اما بیمار علائم ایسکمی دارد (INOCA)، این اسکن اختلالات عروق ریز قلب را بررسی می‌کند.

اگر با نشانه‌های این بیماری آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «علائم نارسایی قلب» را نیز مطالعه کنید.

تفاوت اسکن SPECT و PET در اسکن پرفیوژن قلب

در سطح تخصصی، اسکن هسته ای قلب به دو روش اصلی و با دو تکنولوژی متفاوت انجام می‌شود. تفاوت اسکن SPECT قلب و اسکن PET قلب یکی از مهم‌ترین مواردی است که روند تشخیص را تغییر می‌دهد:

اسکن SPECT قلب

 این روش، استاندارد رایج و پرکاربردترین متد در کلینیک‌ها است. در SPECT از رادیوداروهایی نظیر تکنسیوم-۹۹m استفاده می‌شود. این دستگاه بر اساس «پرفیوژن نسبی» عمل می‌کند؛ به این معنا که خون‌رسانی یک بخش از قلب را با بخش سالم‌تر همان قلب مقایسه می‌کند.

اسکن SPECT برای تشخیص‌های روتین، بررسی ایسکمی و برنامه‌ریزی درمانی بسیار کارآمد است. با این حال، در بیماران دارای گرفتگی شدید هر سه رگ اصلی (بیماری سه رگی) ممکن است ایسکمی به صورت متعادل در کل قلب پخش شده باشد و SPECT نتواند شدت واقعی بیماری را نشان دهد. نسل جدید این دستگاه‌ها (CZT-SPECT) دقت بسیار بالاتری پیدا کرده‌اند.

اسکن PET قلب

اسکن PET قلب پیشرفته‌ترین تکنولوژی موجود برای ارزیابی پرفیوژن است. تفاوت اصلی PET با SPECT این است که PET توانایی اندازه‌گیری «جریان خون مطلق میوکارد (MBF)» و «رزرو جریان خون (MFR)» را به صورت کمی دارد.

مزایای PET شامل رزولوشن فضایی بالاتر، کیفیت تصویر بهتر در بیماران چاق، زمان کوتاه‌تر اسکن و دوز اشعه کمتر است. این روش برای تشخیص بیماری‌های پیچیده چندرگی، اختلالات عروق ریز  و ارزیابی دقیق زنده بودن بافت قلب ارجحیت دارد.

مقایسه روش‌های تشخیصی: تفاوت اسکن پرفیوژن قلب با سایر روش‌ها

برای درک بهتر ، مقایسه آن با سایر ابزارهای تشخیصی الزامی است. تفاوت اسکن قلب و آنژیوگرافی یا اکو در مکانیزم عمل آن‌هاست.

یکی از مزایای اسکن پرفیوژن قلب این است که به پزشک کمک می‌کند دردهای ناشی از کاهش خون‌رسانی به عضله قلب را از دردهای غیرقلبی تشخیص دهد. به همین دلیل این روش در بررسی افرادی که از درد قفسه سینه شکایت دارند اهمیت زیادی دارد. برای آشنایی بیشتر با دردهای ناشی از استرس و اضطراب، مقاله «درمان قلب درد عصبی» را مطالعه کنید.

مراحل انجام اسکن خون رسانی قلب

    اسکن قلب برای گرفتگی عروق معمولاً در دو فاز مجزا انجام می‌شود و مجموعاً بین ۲ الی ۴ ساعت زمان می‌برد.

فاز استراحت

    در این مرحله، در حالی که بیمار در حالت استراحت کامل قرار دارد، ماده رادیواکتیو به صورت داخل وریدی تزریق می‌شود. پس از گذشت زمان مشخصی (حدود ۱۵ تا ۴۵ دقیقه) برای پخش شدن ماده در بافت قلب، بیمار زیر دستگاه گاما کمرا قرار می‌گیرد تا تصاویر اولیه ثبت شود.

فاز استرس

    برای بررسی عملکرد قلب در شرایط نیاز به خون بیشتر، فاز استرس اجرا می‌شود. این کار به دو روش انجام می‌گیرد:

• استرس فیزیکی: بیمار روی تردمیل یا دوچرخه ثابت فعالیت می‌کند تا ضربان قلب به حد نصاب هدف برسد. در اوج فعالیت، رادیودارو مجدداً تزریق می‌شود.
• استرس دارویی: برای بیمارانی که به دلیل مشکلات مفصلی، چاقی یا شرایط خاص قادر به ورزش نیستند، از داروهای گشادکننده عروق (نظیر آدنوزین، دیپیریدامول یا ریگادنوزون) یا داروهای افزایش‌دهنده ضربان قلب (دوبوتامین) استفاده می‌شود تا شرایط ورزش شبیه‌سازی شود.

پس از فاز استرس، مرحله دوم تصویربرداری انجام شده و تصاویر این دو فاز توسط نرم‌افزارهای پیشرفته با یکدیگر منطبق و مقایسه می‌شوند.

آمادگی برای اسکن پرفیوژن قلب

     آمادگی دقیق بیمار مستقیماً بر کیفیت تصاویر و دقت تفسیر اسکن پرفیوژن قلب تاثیر می‌گذارد. عدم رعایت این موارد می‌تواند منجر به نتایج مثبت یا منفی کاذب شود.

• وضعیت ناشتایی: بیمار باید حداقل ۴ الی ۶ ساعت قبل از اسکن کاملاً ناشتا باشد. مصرف آب ساده در این مدت بلامانع است. معده پر باعث تجمع خون در دستگاه گوارش و ایجاد سایه روی تصاویر قلب می‌شود.
• ممنوعیت مطلق کافئین: مصرف هرگونه ماده حاوی کافئین (چای، قهوه، نوشابه، نوشابه‌های انرژی‌زا، شکلات و حتی قهوه‌های بدون کافئین) از ۲۴ ساعت قبل از انجام اسکن اکیداً ممنوع است. کافئین اثرات داروهای استرس‌زا (مانند آدنوزین و دیپیریدامول) را خنثی می‌کند.
• قطع داروهای قلبی: داروهای بتابلوکر (مانند متوپرولول، پروپرانولول، آتنولول) و مسدودکننده‌های کانال کلسیم معمولاً باید با نظر مستقیم پزشک معالج بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از اسکن قطع شوند تا ضربان قلب بتواند در فاز استرس افزایش یابد.
• بیماران دیابتی: بیماران دیابتی نباید دوز صبحگاهی انسولین یا قرص‌های قند خون خود را در زمان ناشتایی مصرف کنند، زیرا خطر افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) وجود دارد. برنامه دقیق دارویی باید با پزشک هماهنگ شود.
• بیماران دارای آسم و مشکلات تنفسی: استفاده از داروهای استرس‌زای برونکواسپاسمیک (مانند آدنوزین یا دیپیریدامول) در بیماران مبتلا به آسم فعال یا COPD شدید ممنوع است. در این بیماران پزشک از پروتکل استرس با «دوبوتامین» استفاده خواهد کرد. اسپری‌های تنفسی باید همراه بیمار باشد.

 اسکن پرفیوژن قلب و درصد دقت آن

    تفسیر اسکن پرفیوژن قلب توسط متخصص پزشکی هسته‌ای و با بررسی جریان خون در بافت قلب (میوکارد) صورت می‌گیرد. نتایج به سه دسته کلی تقسیم می‌شوند:

نتیجه طبیعی (نرمال)

توزیع ماده رادیواکتیو در هر دو فاز استراحت و استرس یکنواخت است. این نتیجه نشان‌دهنده خون‌رسانی مناسب است و ریسک بروز حوادث حاد قلبی در سال آینده برای این بیماران بسیار پایین (کمتر از ۱ درصد) است.

ایسکمی نقص برگشت‌پذیر

در این حالت، در فاز استراحت خون‌رسانی طبیعی است، اما در فاز استرس بخش‌هایی از قلب رادیودارو را جذب نمی‌کنند. این الگو مستقیماً نشان‌دهنده تنگی عروق کرونر است که در زمان نیاز قلب به خون بیشتر، نمی‌تواند نیاز بافت را تامین کند.

بافت مرده یا اسکار

اگر یک بخش از قلب، هم در حالت استراحت و هم در حالت استرس هیچ ماده رادیواکتیوی جذب نکند، به این معناست که آن بافت به دلیل سکته قلبی در گذشته از بین رفته (اینفارکتوس) و تبدیل به اسکار شده است.

Postinfarction Myocardial Perfusion Scan. This image series displays the myocardial perfusion scan of a patient with a prior inferior myocardial infarction. The inferior perfusion defect is large and fixed, demonstrating moderate-to-severe intensity with full-thickness involvement. Additional perfusion defects are not evident, and stress-induced cavity dilatation is not observed. Contributed by P Shams, MBBS, FCPS

نمونه اسکن پرفیوژن میوکارد پس از سکته قلبی (انفارکتوس). این سری تصاویر، اسکن پرفیوژن قلب بیماری با سابقه سکته قلبی در ناحیه تحتانی قلب را نشان می‌دهد. همان‌طور که در تصویر مشخص است، یک نقص پرفیوژن (خون‌رسانی) بزرگ و ثابت در ناحیه تحتانی با شدت متوسط تا شدید دیده می‌شود که تمام ضخامت دیواره عضله قلب را درگیر کرده است (نشان‌دهنده اسکار یا بافت مرده). هیچ نقص پرفیوژن دیگری در سایر نواحی مشهود نیست و اتساع حفره‌ای ناشی از استرس نیز دیده نمی‌شود.

به نقل از سایت : https://www.ncbi.nlm.nih.gov

درصد دقت اسکن پرفیوژن قلب چقدر است؟

• دقت اسکن SPECT: حساسیت  این روش برای تشخیص گرفتگی عروق حدود ۸۳ تا ۸۷ درصد و ویژگی آن حدود ۷۳ تا ۷۷ درصد است.
• دقت اسکن PET: اسکن PET دقت بالاتری دارد. حساسیت آن بین ۸۵ تا ۹۰ درصد و ویژگی آن بین ۸۱ تا ۸۹ درصد گزارش می‌شود. این روش به ویژه در کاهش موارد مثبت کاذب  ناشی از تضعیف اشعه در بافت سینه زنان یا بیماران چاق بسیار موفق‌تر عمل می‌کند.

عوارض اسکن پرفیوژن قلب

    اسکن پرفیوژن قلب روشی بسیار ایمن است، با این حال برخی نکات باید در نظر گرفته شود:

• عوارض فاز استرس: در حین تست ورزش یا تزریق داروی استرس، احساس تپش قلب، گرگرفتگی، تنگی نفس خفیف یا درد گذرا در قفسه سینه طبیعی است و با اتمام دارو یا فعالیت، سریعاً برطرف می‌شود. پرسنل پزشکی در تمام مدت فشار خون و نوار قلب بیمار را مانیتور می‌کنند.
• ماده رادیواکتیو: میزان اشعه دریافتی در این اسکن در محدوده ایمن و استاندارد پزشکی قرار دارد. ماده رادیواکتیو به سرعت از طریق ادرار دفع می‌شود.
• فاصله‌گذاری فیزیکی: بیمار باید تا ۲۴ ساعت پس از اسکن، فاصله فیزیکی (حدود ۲ متر) را با اطرافیان رعایت کند. این محدودیت در مورد زنان باردار و کودکان زیر ۲ سال بسیار سخت‌گیرانه‌تر است.
• بارداری و شیردهی: انجام این اسکن در دوران بارداری مطلقاً ممنوع است. مادران شیرده نیز باید با توجه به نوع رادیودارو، شیردهی را به مدت ۱۸ تا ۲۴ ساعت قطع کرده و در این مدت شیر دوشیده شده را دور بریزند.

سوالات متداول شما عزیزان